GMINA NAŁĘCZÓW
12. Pałac Małachowskich zbudowany w latach 1781-85 przez Stanisława Małachowskiego w stylu barokowym, wg. projektu Jana Ferdynanda Naxa. Fasada zwieńczona jest kartuszem herbowym połączonych rodów Małachowskich (Nałęcz) i Potockich (Pilawa). Na piętrze zachowała się sala balowa ze stiukową dekoracją, będąca przykładem przenikania stylów baroku i klasycyzmu. Klasyczne medaliony o antycznej tematyce Kuźnia Wulkana, Puszka Pandory, zwieńczone są barokowymi wygięciami gzymsu. Zachowały się stiukowe profilowane kominki ozdobione festonami i motywami roślinnymi.
Nałęczów, al. Małachowskiego 3 - obecnie w trakcie remontu
13. Kościół pw. Jana Chrzciciela, ma wystrój z czasów Małachowskich: barokowe ołtarze, ambonę z herbami Pilawa i Nałęcz. Przy bocznym ołtarzu znajduje się nagrobek wykonany prawdopodobnie w puławskich zakładach Sebastiana Zeisla z portretem Marianny z Potockich Małachowskiej i epitafium w formie poetyckiej inskrypcji.
Kościół pw. Jana Chrzciciela, Nałęczów, ul. Bochotnica 3
14. Stare Łazienki w parku zdrojowym z klasycystycznym portykiem i obudową źródła w formie ryzalitu zwieńczonego kopułą, zbudowane w 1821 r., były pierwszym obiektem uzdrowiskowym, przeznaczonym dla gości kurortu.
Stare Łazienki, Nałęczów, al. Grabowa 4
15. Wille w stylu szwajcarskim (inaczej tyrolskim) powstały w Nałęczowie pod koniec XIX w. wraz rozwojem uzdrowiska. Były to zwykle dwukondygnacyjne, drewniane budowle z licznymi tarasami, balkonami i loggiami, bogato zdobione ażurową dekoracją o wzorach geometrycznych lub roślinnych.
Willa Mazowsze ul. Lipowa 21a i Willa Oktawia ul. Armatnia Góra 12
16. Wille w stylu secesyjnym pojawiły się na przełomie XIX i XX w. Pałacyki, zwykle asymetryczne, miały dekoracyjnie ukształtowane fasady, wystające wykusze, wieżyczki, zadaszone tarasy, drzwi i okna zwieńczone spłaszczonym łukiem.
Willa Ukraina, ul. Armatnia Góra 10
17. Wille eklektyczne powstały na pocz. XX. w. Łączyły w sobie niejednorodne elementy stylów historycznych, cechowały się dowolnością zastosowanych detali i wzorów dekoracyjnych na fasadach, balkonach, obramowaniach okien i drzwi. Przykłady:
- willa Tolin, ul. Lipowa 35,
- willa Pod Kraszewskim, ul. Lipowa 41
- willa Gioia, ul. 1 maja 21
- willa Pod Matką Boską, ul. Lipowa 16
- willa Raj, ul. Lipowa 15
Willa Tolin i Willa pod Kraszewskim ul. Lipowa
18. Styl zakopiański, propagowany w końcu XIX w. przez Stanisława Witkiewicza jako styl polski, rozpowszechnił w Nałęczowie Stefan Żeromski. W 1905 r. zbudował góralską Chatę z bali kładzionych „na zrąb” wg. projektu Jana Witkiewicza-Koszczyca. W Chacie mieści się Muzeum Stefana Żeromskiego z zachowanym oryginalnym wyposażeniem.
Chatka Stefana Żeromskiego, ul. S. Żeromskiego 10, tel. 81 501 47 80
19. Styl zakopiański reprezentuje Kaplica pw. św. Karola Boromeusza, zbudowana w 1917 roku wg projektu Stanisława Grochowicza z fundacji Ludwiki Benni. Postawiona na wysokiej kamiennej podmurówce, ma stromy dach zwieńczony pazdurami i wieżyczkę dekorowaną promieniami słońca.
Kaplica pw. św. Karola Boromeusza, ul. Armatnia Góra 12
20. Ochronka im. Adama Żeromskiego, zbudowana w stylu zakopiańskim z fundacji Stefana Żeromskiego w 1907 r. wg projektu Jana Witkiewicza-Koszczyca, jest przykładem nowatorskiego łączenia kamienia wapiennego, cegły i betonu. Obecnie mieści się tu jedyne w Polsce Muzeum Bolesława Prusa.
Ochronka im. Adama Żeromskiego - Muzeum Prusa, ul. Poniatowskiego 39, tel. 81 501 45 52